لوتر و لوتریسم(1483-1546)
لوتر از اهالی المان و محل تولدش ایسلین بود و استاد دانشگاه ویتنبرگ بود که اصول عقاید او برای اولین بار مکتب ارسطو و روش اهل مدرسه را که اساس حکمت الهی کلیسا بود شدیدا مورد انتقاد قرار داد و سادگی اصل مذهب مسیح را تشریح نمود و حق ازادی هر فرد بشری را اعلام کرد. که از این حیث طریقه و رفورم او با جنبش قرن پانزدهم (رنسانس) شبیه به هم میبود.
لوتر در سال 1519 در مناره ای اعلام نمود که پاپ و شورای عالی مسیحیت حق ندارند عقیده هر فرد را معین کنند و از این ببعد رسما مخالفت او با کلیسا و پاپ ظاهر شد و رسالات متعددی بر ضد پاپ و عقاید کلیسا منتشر ساخت.در سال 1520 پاپ رسما او را تکفیر نمود ولی لوتر تکفیر نامه را سوزاند سال بعد شارل پنجم امپراتور المان او را برای محاکمه به ورمن جلب نمود و محاکمه او بدون حق
دفاع اورا بی دین اعلام نمود لذا دوستان لوتر او را در قصری پنهان کردند و او در این موقع کتاب مقدس را به المانی ترجمه کرد تا در دسترس عموم مردم قرار دهد و کتاب دیگری در اصول بینشهای شرعی و اصول عقاید برای جوانان و نوجوانان و کتاب دیگری برای بزرگسالان نوشت که در واقع مذهب را از خرافات و اوهام و با رو بر های کلیسا نجات دهد و اقدام هخم دیگری که لوتر نمود نامه ای به تمام اولیای امور المان و شهر داران شهر های المان درسال 1524 نوشت و در سال 1530 رسا لهای تحت عنوان ((موعظه و سفارش در مورد فرستادن نونهالان المانی به مدرسه)) انتشار دادلوتر در اینجا میگوید:تمدن و فرهنگ برای تامین سعادت و اسایش هم مردم و هم برای کلیسا مهم است و انتظار جامعه و خانواده احتیاج به مردان و زنان تحصیل کرده و متخصص و با ایمان دارد و لوتر برای اولین مرتبه در قرن شانزدهم میگوید که اموزش و پرورش باید به خرج دولت و برای تمام افراد و طبقات جامعه باشد اعم از فقیر وغنی و دختر و پسر و بالا وپایین چون والدین چه بسا خود اغلب نادان یا خود خواه و یا گرفتارند واین وظیفه شهر داران است که با بیسوادی مبارزه نموده واولیای اطفال را وادار بتحصیل انها در مدارس بنماید.تعلیمات و عقاید لوتر که پایه مسلکی به نام خود بنام لوتریسم معروف است پایه و شخاه بزرگ پروتستان و پرو تستانیم شد که بتدریج از المان به سایر کشور ها نفوذ و سرایت نمود و انگلستان از شاخه پروتستان واصلاحات و رفروم مذهبی او استقبال نمود و همین طور بتدریج درسایر کشور های اروپایی در اصطلاحات فرهنگی هم به عقیده لوتر باید از خواندن کتاب مقدس زبان لاتینی و یونانی و خطابه و منطق و تاریخ و جغرافیا علوم تجربی و ریاضی و موسیقی و ورزش باید استفاده بشود روشها هم باید از روی عقل و منطق و موازین ذوقی یعنی استعداد های هر فردی سنجیده و راهنمایی بشود نظریات لوتر بوسیله دوستان و هم مسلکانش به موقع به عمل و اجرا درامد که از جمله کالون (1509-1564)و ملانکتن و کردریوس بودند که تعلیمات و اصول عقاید او را در مدارسی که نمونه ژیمناز (مدارسی بود که اساس ان همان مدارس کلیسا و شهری بود و شهر داریها اداره مینمودند.)بود به موقع اجرا و عمل در اورده وانجام میدادند و پادشاه وقت ساکس هم که حامی لوتر بود اساس تعالیم لوتر را در مدارس کشور خود به موقع اجرا گذارد هم چنین اشتورم که از دوستان لوتر بود ژِمنازی در استراسبورگ تاسیس نمود که اصول عقاید و اصلاحات بزرگ او را در مذهب و فرهنگ اشاعه میداد و در دوره لوتر کشوره ای سوید نروژ دانمارک انگلیس اسکاتلند المان شمالی و بوهم از کلیسای روک جدا شده و هر کدام شکل خاصی از مذهب پروتستان را اختیار نمودند
